Kategoria: Omawiam podstawę
-
Podmiot liryczny, czyli kto do nas mówi w liryce?
W świecie poezji, podmiot liryczny pełni kluczową rolę. Jest to osoba mówiąca w utworze lirycznym (o rodzajach literackich przeczytasz tutaj), która opowiada o sobie i swoich uczuciach, przeżyciach. To właśnie dzięki niemu poezja staje się uniwersalnym medium wyrażania emocji i uczuć.
1. Osoba mówiąca w liryce (w poezji):
Podmiot liryczny, w swojej najprostszej formie, jest osobą mówiącą w poezji. Wyraża swoje uczucia, emocje i doświadczenia, dzięki czemu czytelnik może poznać świat budowany przez poetę.
Może także wcielać się w różne postaci, zarówno historyczne, jak również fikcyjne (np. z mitologii czy innego dzieła literackiego). W takim przypadku mówimy o liryce roli. Daje to możliwość poznania emocji, przeżyć z różnych perspektyw i doświadczeń.
Kiedy natomiast podmiot liryczny jest postacią zwierzęcą, rośliną albo pojęciem abstrakcyjnym, mamy wtedy do czynienia z liryką maski.
2. Podmiot liryczny jako jednostka i zbiorowość:
Osoba mówiąca w liryce może wypowiadać się jako jednostka lub jako zbiorowość. W pierwszym przypadku, mówi się o podmiocie lirycznym indywidualnym, który używa “ja” do wyrażania swoich uczuć i doświadczeń. W drugim przypadku o zbiorowym używa “my”, do wyrażania uczuć i doświadczeń grupy ludzi lub społeczności.
3. Ujawnianie podmiotu lirycznego:
Podmiot liryczny może ujawnić się bezpośrednio lub pośrednio. O liryce bezpośredniej mówimy, kiedy podmiot używa “ja” do wyrażania wprost swoich uczuć i doświadczeń. W pośredniej jest ukryty i jego obecność jest sugerowana przez kontekst lub relację z innymi elementami tekstu. Bardziej opisuje, relacjonuje nam to, co widzi.
W niektórych przypadkach, podmiot liryczny może wystąpić z apelem lub odezwą do lirycznego adresata. Tworzy wtedy unikalną formę interakcji między poetą a czytelnikiem.
Podstawa programowa języka polskiego dla e8
Analizując to, co uczeń szkoły podstawowej wiedzieć i umieć powinien (czyli podstawę programową), zagadnienie związane z podmiotem lirycznym znajduje się tylko w jednym punkcie. Chodzi o umiejętność scharakteryzowania osoby mówiącej w utworze literackim. Nie jest zatem konieczne posługiwanie się wszystkimi tymi pojęciami, o których wspominałem wyżej. Ważne, aby umieć opisać to, co zauważycie.
-
Odmiana liczebnika
Liczebnik jest częścią mowy, która się odmienia. Przez co? I tu właśnie zaczynają się schody. Albo schodki, bo to w sumie nie jest specjalnie skomplikowane. Przynajmniej tak mnie się wydaje. Jak jest zatem odmiana liczebnika?
Zanim odmian… podział liczebników
Po pierwsze – obecna podstawa programowa dla szkoły podstawowej nic nie wspomina o podziale liczebników. Takie pytanie nie pojawi się (przynajmniej nie powinno) na egzaminie ósmoklasisty z języka polskiego. Niemniej znajomość tego znacząco może ułatwić zrozumienie odmiany liczebników przez… Właśnie! Liczebniki mogą się odmieniać przez przypadki, rodzaje lub liczby. Jednak nie każdy przez wszystko. A zatem…
przypadek liczba rodzaj liczebnik główny jeden, dziesięć, dwadzieścia osiem TAK NIE TAK* liczebnik porządkowy pierwszy, dziesiąty, dwudziesty ósmy TAK TAK TAK liczebnik zbiorowy dziesięcioro, siedmioro TAK NIE NIE liczebnik nieokreślony wiele, dużo, kilka TAK NIE TAK * oprócz: tysiąc, milion, miliard itd. – nie odmieniają się przez rodzaje;
Pamiętaj! Jeśli nie jesteś pewny jaka jest odmiana liczebnika, który Cię interesuje, zawsze możesz skorzystać ze słownika. Polecam wsjp.pl
Jeśli masz ochotę trochę poćwiczyć z rodzajami liczebnika, zapraszam do gry!
Powodzenia!
-
Zaimek – informacje podstawowe
Zaimek – jedna z pięciu odmiennych części mowy, choć mamy tu mały wyjątek. Przeczytasz o tym nieco niżej.
Tradycyjnie proponuję zapamiętanie informacji o zaimku dzięki metodzie zegara.
Zaimek na zegarze
5 informacji o zaimku
- Część mowy.
- Zastępuje inne części mowy – rzeczownik, przymiotnik, liczebnik lub przysłówek.
- Odpowiada na pytania zastępowanej części mowy.
- W zdaniu pełni funkcję zastępowanej części mowy.
- Odmienia się tak, jak wyraz zastępowany – o ile w ogóle się odmienia (przysłówek).
Podział zaimków
rzeczowny przymiotny liczebny przysłowny zastępuje rzeczownik zastępuje przymiotnik zastępuje liczebnik zastępuje przysłówek kto? co? jaki? jaka? jakie?
czyj? czyja? czyje?ile? ilu? jak? gdzie? kiedy? podmiot lub dopełnienie przydawka przydawka okolicznik przypadki przypadki, liczby, rodzaje przypadki, liczby, rodzaje NIE ODMIENIA SIĘ!* np. ja, ty, on, ona, ono, my, wy, oni, one np. mój, twój, jego, jej, nasz, wasz, ich np. kilka, iluś, tyle, tylu np. wtedy, tam, którędy… * To jest właśnie ów wyjątek, o którym wspominałem wcześniej – zaimek przysłowny zastępuje przysłówek, część mowy nieodmienną. Sam więc też nie będzie się odmieniał.
Przy opracowaniu wpisu korzystałem m.in. z:
https://polszczyzna.pl
https://pl.wikipedia.org (Tu można znaleźć ciekawą tabelę z odmianą zaimków w języku polskim i innych językach słowiańskich)
oraz https://wsjp.pl/, który to słownik gorąco polecam.Zapraszam na YT 
-
Sprawdź się – połącz w pary przypadki
Jeszcze jedna gra, która ma pomóc w nauczeniu się przypadków. Połącz w pary przypadki z ich pytaniami lub odwrotnie – pytania z przypadkami.
Warto sobie je przypomnieć! Znajomość i stosowanie ułatwia pisanie tekstów.
Powodzenia!
-
Sprawdź się – znajomość przypadków
Trudno rozwiązać niektóre zadania egzaminacyjne (ale nie tylko), bez perfekcyjnej znajomości przypadków. Myślę, że akurat ta gra ułatwi przyswojenie sobie tej wiedzy.
-
Sprawdź się – cechy rodzajów literackich
Jeśli zapoznałeś się już z artykułem nt. rodzajów literackich, sprawdź, ile zapamiętałeś. 😉
-
Cechy rodzajów literackich
Rodzaje literackie pozwalają nam sklasyfikować, poukładać dzieła literackie. Przynajmniej w literaturze polskiej stosujemy taki podział.
Każdy rodzaj ma swoje charakterystyczne cechy. Poniższa tabela przedstawia najważniejsze z nich.
EPIKA LIRYKA DRAMAT – narrator, – podmiot liryczny, – bohater, występująca postać, – obecność świata przedstawionego (czas, miejsce akcji, wydarzenia-akcja, bohaterowie),
– fabuła (nierzadko z układem przyczynowo-skutkowym),– mocno subiektywna,
– tematyka: głównie przeżycia wewnętrzne,
– nacisk na to jak coś jest powiedziane,
– duża frekwencja środków stylistycznych,- budowa: strofa, wers, występowanie rymów,– utwór do wystawienia na scenie,
– wypowiedzi bohaterów,
– budowa: akty, sceny,
– didaskalia (tekst poboczny, wskazówki dla aktora, reżysera).– proza – utwór, w którym słowa nie zostały dobrane ze względu na budowę i rytm; – wiersz – utwór, w którym słowa zostały dobrane ze względu na budowę i rytm; Sprawdź się!
Omawiam podstawę!