Podstawa programowa – język polski, klasy 7-8

Podstawa programowa to dokument, który określa jakich treści oraz umiejętności, z jakiego przedmiotu, będzie się uczyło w na danym etapie edukacyjnymi. Klasy 4-6 oraz 7-8 przypadają na II etap edukacyjny.

Linki prowadzą – lub dopiero będą prowadzić – do konkretnych artykułów, omawiających dany punkt.

Treści i umiejętności

  1. Kształcenie literackie i kulturowe.
    1. Czytanie utworów literackich. Uczeń:
      1. rozpoznaje rodzaje literackie: epika, liryka i dramat; określa cechy charakterystyczne dla poszczególnych rodzajów i przypisuje czytany utwór do odpowiedniego rodzaju;
      2. rozróżnia gatunki epiki, liryki, dramatu, w tym: pamiętnik, komedia, fraszka, sonet, pieśń, tren, ballada, epopeja, tragedia – i wymienia ich podstawowe cechy oraz wskazuje cechy gatunkowe czytanych utworów literackich;
      3. wskazuje elementy dramatu (rodzaj): akt, scena, tekst główny, didaskalia, monolog, dialog;
      4. rozpoznaje w tekście literackim: neologizm, eufemizm, porównanie homeryckie, inwokację, symbol, alegorię i określa ich funkcje;
      5. zna pojęcie komizmu, rozpoznaje jego rodzaje w tekstach oraz określa ich funkcje;
      6. zna pojęcie ironii, rozpoznaje ją w tekstach oraz określa jej funkcje;
      7. określa w poznawanych tekstach problematykę egzystencjalną i poddaje ją refleksji;
      8. określa wartości estetyczne poznawanych tekstów literackich;
      9. wykorzystuje w interpretacji utworów literackich odwołania do wartości uniwersalnych związane z postawami społecznymi, narodowymi, religijnymi, etycznymi i dokonuje ich hierarchizacji;
      10. wykorzystuje w interpretacji tekstów literackich elementy wiedzy o historii i kulturze;
      11. wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, np. biograficzny, historyczny, historycznoliteracki, kulturowy, filozoficzny, społeczny;
      12. recytuje utwór literacki w interpretacji zgodnej z jego tematem i stylem.
    2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:
      1. wyszukuje w tekście potrzebne informacje oraz cytuje odpowiednie fragmenty tekstu publicystycznego, popularnonaukowego lub naukowego;
      2. porządkuje informacje w zależności od ich funkcji w przekazie;
      3. interpretuje dzieła sztuki (obraz, grafika, rzeźba, fotografia);
      4. dostrzega różnice między literaturą piękną a literaturą naukową, popularnonaukową, publicystyką i określa funkcje tych rodzajów piśmiennictwa;
      5. rozpoznaje gatunki dziennikarskie: reportaż, wywiad, artykuł, felieton i określa ich podstawowe cechy;
      6. określa wartości estetyczne poznawanych tekstów kultury;
      7. znajduje w tekstach współczesnej kultury popularnej (np. w filmach, komiksach, piosenkach) nawiązania do tradycyjnych wątków literackich i kulturowych.
  2. Kształcenie językowe.
    1. Gramatyka języka polskiego. Uczeń:
      1. rozumie mechanizm upodobnień fonetycznych, uproszczeń grup spółgłoskowych i utraty dźwięczności w wygłosie; rozumie rozbieżności między mową a pismem;
      2. rozpoznaje wyraz podstawowy i wyraz pochodny; rozumie pojęcie podstawy słowotwórczej; w wyrazie pochodnym wskazuje temat słowotwórczy i formant; określa rodzaj formantu, wskazuje funkcje formantów w
      3. nadawaniu znaczenia wyrazom pochodnym, rozumie realne i słowotwórcze znaczenie wyrazu, rozpoznaje rodzinę wyrazów, łączy wyrazy pokrewne, wskazuje rdzeń;
      4. zna zasady tworzenia wyrazów złożonych, odróżnia ich typy;
      5. rozpoznaje imiesłowy, rozumie zasady ich tworzenia i odmiany, poprawnie stosuje imiesłowowy równoważnik zdania i rozumie jego funkcje; przekształca go na zdanie złożone i odwrotnie;
      6. rozróżnia wypowiedzenia wielokrotnie złożone;
      7. odróżnia mowę zależną i niezależną, przekształca mowę zależną na niezależną i odwrotnie;
      8. rozumie i stosuje zasady dotyczące wyjątków od reguły polskiego akcentu.
    2. Zróżnicowanie języka. Uczeń:
      1. dostrzega zróżnicowanie słownictwa, w tym rozpoznaje słownictwo ogólnonarodowe i słownictwo o ograniczonym zasięgu (np. terminy naukowe, archaizmy, kolokwializmy); rozpoznaje wyrazy rodzime i zapożyczone, zna typy skrótów i skrótowców – określa ich funkcje w tekście;
      2. rozpoznaje nazwy osobowe i miejscowe, rodzaje nazw miejscowych, używa poprawnych form gramatycznych imion, nazwisk, nazw miejscowych i nazw mieszkańców;
      3. zna sposoby wzbogacania słownictwa;
      4. rozumie znaczenie homonimów;
      5. wyróżnia środowiskowe i regionalne odmiany języka;
      6. rozróżnia treść i zakres znaczeniowy wyrazu;
      7. rozumie pojęcie stylu, rozpoznaje styl potoczny, urzędowy, artystyczny, naukowy, publicystyczny.
    3. Komunikacja językowa i kultura języka. Uczeń:
      1. rozumie, na czym polega grzeczność językowa i stosuje ją w wypowiedziach;
      2. rozróżnia normę językową wzorcową oraz użytkową i stosuje się do nich;
      3. rozumie, na czym polega błąd językowy.
    4. Ortografia i interpunkcja. Uczeń:
      1. wykorzystuje wiedzę o wymianie głosek w wyrazach pokrewnych oraz w tematach fleksyjnych wyrazów odmiennych;
      2. poprawnie przytacza cudze wypowiedzi, stosując odpowiednie znaki interpunkcyjne;
      3. wykorzystuje wiedzę o różnicach w pisowni samogłosek ustnych i nosowych, spółgłosek twardych i miękkich, dźwięcznych i bezdźwięcznych;
      4. zna zasady pisowni wyrazów nieodmiennych i pisowni partykuły „nie” z różnymi częściami mowy.
  3. Tworzenie wypowiedzi.
    1. Elementy retoryki. Uczeń:
      1. funkcjonalnie wykorzystuje środki retoryczne oraz rozumie ich oddziaływanie na odbiorcę;
      2. gromadzi i porządkuje materiał rzeczowy potrzebny do tworzenia wypowiedzi; redaguje plan kompozycyjny własnej wypowiedzi;
      3. tworzy wypowiedź, stosując odpowiednią dla danej formy gatunkowej kompozycję oraz zasady spójności językowej między akapitami; rozumie rolę akapitów jako spójnych całości myślowych w tworzeniu wypowiedzi pisemnych oraz stosuje rytm akapitowy (przeplatanie akapitów dłuższych i krótszych);
      4. wykorzystuje znajomość zasad tworzenia tezy i hipotezy oraz argumentów przy tworzeniu rozprawki oraz innych tekstów argumentacyjnych;
      5. odróżnia przykład od argumentu;
      6. przeprowadza wnioskowanie jako element wywodu argumentacyjnego;
      7. zgadza się z cudzymi poglądami lub polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne zdanie;
      8. rozpoznaje i rozróżnia środki perswazji i manipulacji w tekstach reklamowych, określa ich funkcję;
      9. rozpoznaje manipulację językową i przeciwstawia jej zasady etyki wypowiedzi.
    2. Mówienie i pisanie. Uczeń:
      1. tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: recenzja, rozprawka, podanie, życiorys, CV, list motywacyjny, przemówienie, wywiad;
      2. wykonuje przekształcenia na tekście cudzym, w tym skraca, streszcza, rozbudowuje i parafrazuje;
      3. formułuje pytania do tekstu;
      4. dokonuje interpretacji głosowej czytanych i wygłaszanych tekstów.
  4. Samokształcenie. Uczeń:
    1. rzetelnie, z poszanowaniem praw autorskich, korzysta z informacji;
    2. rozwija swoje uzdolnienia i zainteresowania;
    3. uczestniczy w życiu kulturalnym w swoim regionie;
    4. uczestniczy w projektach edukacyjnych (np. tworzy różnorodne prezentacje, projekty wystaw, realizuje krótkie filmy z wykorzystaniem technologii multimedialnych);
    5. pogłębia swoją wiedzę przedmiotową i uczestniczy w wykładach publicznych, konkursach itp.;
    6. rozwija umiejętności samodzielnej prezentacji wyników swojej pracy;
    7. rozwija nawyki systematycznego uczenia się;
    8. rozwija umiejętność krytycznego myślenia i formułowania opinii.

Lektury

  1. Lektury obowiązkowe:
    1. Charles Dickens, Opowieść wigilijna;
    2. Aleksander Fredro, Zemsta; (test ze znajomości)
    3. Jan Kochanowski, wybór fraszek, pieśni i trenów, w tym tren I, V, VII i VIII;
    4. Aleksander Kamiński, Kamienie na szaniec;
    5. Ignacy Krasicki, Żona modna;
    6. Adam Mickiewicz, 
      1. Reduta Ordona
      2. Śmierć Pułkownika
      3. Świtezianka
      4. Dziady część II,
      5. wybrany utwór z cyklu Sonety krymskie
      6. Pan Tadeusz (całość) (test ze znajomości),
    7. Antoine de Saint-Exupéry, Mały Książę (test ze znajomości);
    8. Henryk Sienkiewicz, Quo vadis, Latarnik;
    9. Juliusz Słowacki, Balladyna;
    10. Stefan Żeromski, Syzyfowe prace;
    11. Sławomir Mrożek, Artysta;
    12. Melchior Wańkowicz, Ziele na kraterze (fragmenty), Tędy i owędy (wybrany reportaż).
    13. Wybrane wiersze poetów wskazanych w klasach IV–VI, a ponadto Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Stanisława Barańczaka, Cypriana Norwida, Bolesława Leśmiana, Mariana Hemara, Jarosława Marka Rymkiewicza, Wisławy Szymborskiej, Kazimierza Wierzyńskiego, Jana Lechonia, Jerzego Lieberta oraz fraszki Jana Sztaudyngera i aforyzmy Stanisława Jerzego Leca.
  2. Lektury uzupełniające (obowiązkowo dwie w każdym roku szkolnym), na przykład:
    1. Miron Białoszewski, Pamiętnik z powstania warszawskiego (fragmenty);
    2. Agatha Christie, wybrana powieść kryminalna;
    3. Lloyd Cassel Douglas, Wielki Rybak;
    4. Arkady Fiedler, Dywizjon 303;
    5. Ernest Hemingway, Stary człowiek i morze;
    6. Barbara Kosmowska, Pozłacana rybka;
    7. Zofia Kossak-Szczucka, Bursztyny (wybrane opowiadanie);
    8. André Frossard, Nie lękajcie się! Rozmowy z Janem Pawłem II;
    9. Karolina Lanckorońska, Wspomnienia wojenne 22 IX 1939–5 IV 1945 (fragmenty);
    10. Bolesław Prus, Placówka, Zemsta;
    11. Henryk Sienkiewicz, KrzyżacySąd Ozyrysa;
    12. Eric-Emmanuel Schmitt, Oskar i pani Róża;
    13. Nicolas Sparks, Jesienna miłość;
    14. Melchior Wańkowicz, Bitwa o Monte Cassino (fragmenty), Ziele na kraterze